Dikwijls word ik gevraagd naar mijn boekbinders vaardigheden. Hoe werkt dat nou precies? Hoe ging dat ook alweer? Wat voor spullen moet ik daarvoor hebben? Daarom leek het mij hartstikke handig een kleine handleiding te schrijven over mijn manier van boekbinden. Zodat ik kan zeggen: Kijk maar naar m’n website! Een klein cursusje waarmee je met relatief weinig middelen en tijd een harstikke leuk en net boekje kunt maken. En wellicht is het een aardige basis voor de wat gecompliceerde bindvormen. Aan dit cursusje kunnen geen rechten ontleend worden en ik pretendeer er absoluut geen verstand van te hebben, dit moet zuiver gezien worden als zomaar een handleiding van een boekbind-enthousiast. Okay genoeg smoesjes, aan de slag!

Om aan de slag te kunnen hebben we de volgende spullen nodig:

• Papier
• Karton
• Kaftmateriaal
• Tape
• Scherp mes
• Garen
• Lijm

Dat is alles. Nouja, er zijn nog wel een paar dingen die de zaken er wat handiger op maken. Zoals een snijlineaal en een vouwbeen, maar in principe moet het hier allemaal wel mee kunnen. We gaan een boekje maken met harde kaft, daarom heb ik een wat harder kartonnetje uitgezocht voor de kaft, maar je kunt zelf bepalen wat voor karton je wil, al is het van ouwe schoenendoos. Het zelfde geldt eigenlijk voor het papier, al neem je ouwe kranten, mij zal het een zorg zijn, zolang je maar een beetje oplet dat je het juiste formaat voor je boek vindt.

Zorg wel dat je een beetje milieubewust aan de slag gaat, je zal verbaast staan welke spullen je allemaal komt hergebruiken om je boek te maken. Niet alles hoeft nieuw gekocht te worden.

Als eerste vouwen we de katernen, door middel van de vellen papier in 3-en of 4-en te vouwen. Of in 5-en of in 6-en. Ligt er aan hoe moeilijk je het jezelf wil maken. Hoe meer vouwen hoe dikker de katernen hoe moeilijker het wordt.

Kijk eens aan, nu hebben we toch al een stuk of tien katernen en dat is al een flink boek. Alleen leest het op deze manier een beetje lastig en daarom hakken we de boven-, onder- en zijkant eraf. Niet de rug, want dan heb je niks meer aan je katernen.

Hartstikke goed. Vervolgens gaan we de gaatjes prikken in de katernen, zodat we ze zo dadelijk aan elkaar kunnen gaan naaien. Het is raadzaam om een de gaatjes af te tekenen op een zogenaamde ‘prikmal’. Anders zitten de gaatjes straks bij elke katern op een andere plek, en dat is niet zo stevig voor je boek. Als je echt een beetje Pietje Precies wil zijn, dan meet je het bij elk katern apart op. Maar doe dat maar niet hoor.

De plaats van de gaatjes bepaal je naar aanleiding van het band wat je gaat gebruiken om de katernen bij elkaar te houden, in dit geval gebruik ik voor band tape, omdat ik krenterig ben. Dit is niet zo duurzaam als band van linnen bijvoorbeeld. Gaatjes prik je ongeveer 1 a 2 centimeter aan de onder- en bovenkant van je katern. Daarna verdeel je het aantal stukjes band gelijkmatig over je katern en prik je 2 a 3 milimeter om het band heen een gaatje. Zo kun je netjes om het band heen naaien.

Kijk eens aan, dat lijkt al ergens op! Nu spannen we het band langs de geprikte gaatjes. Omdat ik zo slim ben geweest tape te gebruiken plak ik die dingen gewoon aan de tafel vast. Vervolgens naai je de katernen aan het band, van buiten naar binnen door je voorgeprikte gaatjes.

En als je klaar bent met je eerste katern, niet meteen je garen afknippen, maar het volgende katern erop leggen en vrolijk doornaaien. Als je bij het vierde katern bent aanbeland, kun je je garen even door de ruimte tussen je eerste twee katernen halen, voordat je het vierde katern binnengaat. Zo wordt het een beetje steviger.

Als je klaar bent met naaien kun je het band afknippen en een knoop in je garen leggen. Je boek ziet er dan ongeveer zoals bovenstaande voorbeelden uit. Als dit zo is kunnen we de schutbladen gaan maken. Schutbladen verbinden het boekblok met de kaft, het is dus raadzaam hier een stevig papiertje voor te kiezen, en niet zomaar krantenpapier.

We snijden de schutbladen op precies dezelfde maat als het boekblok. Daarna smeer je de vouwkant in met een strook lijm van ongeveer 3mm.

Vervolgens bevestig je de schutbladen op het boekblok, aan beide kanten. Dan laten we het hele zaakje een uurtje of wat drogen onder bezwaar, zodat de lijm goed kan hechten. Dit wordt tenslotte de connectie die het boekblok aan je kaft gaat hechten. Als je dat niet goed laat drogen, valt je boek na een tijdje uit elkaar.

Dan vind ik het ook nog aardig om de rug van het boekblok te lijmen. Dit is absoluut niet nodig als je stevig garen en een goede naaitechniek hebt gebruikt. Het draagt enkel bij aan de stevigheid van het boek. Ik smeer het boek in met twee lagen boekbinderslijm en laat het dan weer een tijdje drogen onder bezwaar.

In dit geval heb ik de lijmklemmen en twee plankjes erbij gepakt om mijn boekblok tussen laten te drogen. Een paar dikke boeken of ander zwaar en plat materiaal had ook volstaan. Zolang het boekblok maar goed plat wordt gedrukt tijdens het drogen. Anders krijg je straks een boek wat vanzelf openspringt als het op tafel ligt, door alle lucht die nog tussen kan.

Terwijl je boekblok ligt te drogen, kun je mooi beginnen met het maken van je kaft. Als materiaal kun je zoals gezegd vanalles gebruiken, zolang het maar stevig is, in dit geval karton. We snijden de kaft even breed als het boekblok en net iets langer als het boekblok, namelijk 3mm aan de bovenkant en 3mm aan de onderkant. Eentje voor de voorkant en eentje voor de achterkant.

Dan snij je de rug. Het materiaal maakt wederom niet zoveel uit, je kunt hetzelfde gebruiken als voor de voor- en achterkant. Of zoals in dit geval iets lichter materiaal, wat we later nog een beetje kunnen buigen zodat het boek een ronde rug krijgt. Je snijdt je rug even breed als de breedte van je boekblok op de dikste plek van zijn rug.

Vervolgens plakken we de drie onderdelen van de kaft op een simpel kraftpapiertje. Het hoeft niet ingewikkeld te zijn, krantenpapier mag ook. Als het maar niet te dik is, anders ga je het zo duidelijk door je boek heen zien straks als het geplakt is. De afstand tussen de rug en de borden hou je op ongeveer 3mm. Plakken gaat natuurlijk met boekbinderslijm. Smeer het kraftpapiertje goed in en leg de onderdelen naar wens erop.

Nu moest plak ik nog een wit velletje op de voorkant van mijn kaft, omdat ik straks een gat in mijn linnen ga knippen. Je kunt ook voor je hele kaft doen als je licht en doorschijnend linnen hebt, zo heeft de kleur van het karton een minimale invloed op de kleur van je linnen later.

Als boekblok en je kaft gedroogd zijn kun je ze passen. Het mooiste is als de kaft aan alle kant dezelfde afstand oversteekt ten opzichte van je boekblok. Als dit niet zo is kun je je kaft altijd nog losmaken van je kraftpapier en opnieuw plakken.

Als je tevreden bent met de verhoudingen wordt het tijd om het linnen te passen. Knip je linnen zo dat het overal overal ongeveer even ver oversteekt ten opzichte van je kaft. Het linnen wat we hier hebben is boekbinderslinnen, wat van binnen is bekleed met papier, zodat het makkelijker plakt om de kaft. Je kunt naturlijk ook andere stoffen gebruiken.

Zoals ik al schreef, heb ik een gat in mijn linnen nodig. Een driehoek eigenlijk. Omdat deze driehoek netjes in het midden van de voorkant van mijn boek moet komen, is het raadzaam af te tekenen waar je de kaft precies gaat plakken.

Vervolgens smeren we het linnen in met boekbinderslijmen bevestigen de kaft erop. Zorg dat het linnen netjes tussen de rug en voor- en achterkant komt. Smijt de kaft dus niet zomaar op het linnen een beetje beleid zorgt voor een mooie strakke kaft, zonder luchtbellen onder het linnen.

Dan snijdt je de hoeken van het linnen af en pakt de kaft in als een cadeautje.

Dat moet er ongeveer zo uit zien. Mocht het allemaal niet zo strak zijn kun je de boel nog eens goed aanstrijken met je vouwbeen o.i.d. Als je tevreden bent kun je de rug ronden, op een stukje buis of pijp, door de rug erop te leggen en goed veel druk uit te oefenen.

Als je echt sjiek wil doen kun je nog kapitaalbandje op je boekblok aanbrengen. Dit is te verkrijgen bij de betere boekbind handelaar. Het zorgt voor een professionele uitstraling. En Nanabozo weet dat we die nodig hebben.

Nog wat leuke afwerking en dan is het tijd om het boekblok en de kaft te verenigen. We smeren het boekblok goed en evenredig aan met boekbinderslijm en passen het vervolgens op de kaft. Dit is het moment van de waarheid, dus zorg dat tevreden bent met de verhoudingen. Als het klopt draai je het boekblok om en smeer je de andere kant aan en sluit je de kaft geheel om het boek.

Dan als de wiedeweerga in de pers. Of onder iets anders zwaars. Zo lang het maar goed hard platgedrukt wordt en een nachtje kan drogen. Serieus, laat het een nachtje drogen, desnoods twee. Bedwing je nieuwsgierigheid! Hoe beter de lijm kan hechter aan het papier, hoe langer het boek de ruige jaren die nog moeten komen zal doorstaan. Een uur of 10 moet genoeg zijn.

Et voila, een boek. Mochten iemand nog vragen hebben, dan kun je die stellen per e-mail.